In de horeca wordt veel gewerkt met zzp'ers. Dat is op zichzelf prima, maar er is een risico dat veel horecaondernemers onderschatten: schijnzelfstandigheid. Wat is het precies, hoe herken je het en wat zijn de gevolgen als de Belastingdienst aan de deur klopt?
Wat is schijnzelfstandigheid?
Schijnzelfstandigheid houdt in dat iemand op papier als zzp'er wordt ingehuurd, maar in de praktijk werkt als een gewone werknemer. De persoon heeft niet de vrijheid die een echte zelfstandige heeft: hij of zij voert dezelfde taken uit als medewerkers in loondienst, wordt aangestuurd door de werkgever en kan zich niet laten vervangen.
Herkenbaar voorbeeld in de horeca: een zzp-kok die vier dagen per week op vaste tijden in jouw keuken staat, onder directe leiding van jouw chef-kok werkt, jouw apparatuur gebruikt en geen andere klanten heeft. Op papier staat er "zzp", maar in de praktijk is er gewoon sprake van loondienst.
Wanneer is er sprake van schijnzelfstandigheid?
De Belastingdienst beoordeelt dit aan de hand van negen criteria uit het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad. De belangrijkste signalen:
- De zzp'er werkt uitsluitend of grotendeels voor jou
- Jij bepaalt hoe, wanneer en waar het werk wordt gedaan
- De zzp'er kan zich niet laten vervangen
- De zzp'er gebruikt jouw materialen en apparatuur
- De werkzaamheden zijn hetzelfde als die van medewerkers in loondienst
- Er is geen ondernemersrisico: de zzp'er heeft geen eigen klanten of tarieven
Hoe meer van deze kenmerken van toepassing zijn, hoe groter het risico op schijnzelfstandigheid. Er is geen enkel criterium dat op zichzelf doorslaggevend is: het gaat altijd om het totaalplaatje.
Schijnzelfstandigheid zzp voorkomen: hoe doe je dat?
Voorkomen is beter dan genezen. Beoordeel per samenwerking met een zzp'er of er sprake is van echte zelfstandigheid. Stel jezelf deze vragen:
- Heeft de zzp'er meerdere opdrachtgevers?
- Bepaalt de zzp'er zelf hoe het werk wordt uitgevoerd?
- Gebruikt de zzp'er eigen materialen en middelen?
- Is de inzet beperkt in duur en omvang?
- Loopt de zzp'er ondernemersrisico?
De Rijksoverheid biedt een keuzehulp waarmee je in 10 vragen kunt beoordelen of de samenwerking als zelfstandig of als loondienst kwalificeert.
Leg afspraken schriftelijk vast: werktijden, vervanging, tarieven, materiaal. Bouw een dossier op per zzp'er. Hoe beter je kunt aantonen dat de samenwerking aan de criteria voldoet, hoe sterker je staat bij een controle.
Wat zijn de gevolgen van schijnzelfstandigheid?
Naheffingen van de Belastingdienst
Stelt de Belastingdienst schijnzelfstandigheid vast? Dan kunnen naheffingen loonbelasting en premies worden opgelegd, met terugwerkende kracht tot 1 januari 2025. Het kan gaan om aanzienlijke bedragen: de naheffing omvat loonheffingen en sociale premies die je had moeten afdragen als de persoon in loondienst was geweest.
Schijnzelfstandigheid zzp boete: wat kun je krijgen?
In 2026 worden geen verzuimboetes opgelegd. Vergrijpboetes zijn wel mogelijk bij bewezen opzet of grove schuld. Wie te goeder trouw handelt en aantoont stappen te zetten, krijgt in eerste instantie een waarschuwing na een bedrijfsbezoek. Meer over de handhaving lees je in ons artikel over de wet DBA.
Juridische claims van de zzp'er zelf
Los van de Belastingdienst kan een zzp'er zelf actie ondernemen. Als hij of zij kan aantonen dat er feitelijk sprake was van een dienstverband, kan de zzp'er tot vijf jaar terug een arbeidsovereenkomst vorderen. Dit betekent dat je alsnog vakantiedagen, doorbetaling bij ziekte en ontslagbescherming verschuldigd kunt zijn. Dit risico staat los van het handhavingsmoratorium en bestond ook al vóór 2025.
Kan ik na 2025 nog zzp'ers inzetten in de horeca?
Ja. Het inzetten van zzp'ers blijft mogelijk, mits er sprake is van een echte zelfstandige arbeidsrelatie. De wetgeving verbiedt niet het werken met zzp'ers, maar wel het inzetten van schijnzelfstandigen. Twijfel je over een specifieke samenwerking? Overweeg dan alternatieven zoals een tijdelijk contract of payrolling.
Meer weten over de wet DBA en handhaving?
Lees ons uitgebreide artikel over de wet DBA en schijnzelfstandigheid in de horeca voor een volledig overzicht van de handhaving in 2025 en 2026, de criteria en wat je als horecaondernemer kunt doen.
Hulp bij de juiste contractvorm?
Mr. Einstein helpt horecaondernemers met de juiste contractvorm en personeelsadministratie. Van payrolling tot vast contract: wij helpen je de risico's van schijnzelfstandigheid te vermijden zonder je flexibiliteit op te geven.
Wil je weten wat wij voor jouw horecazaak kunnen betekenen?
Deze informatie is bedoeld ter algemene oriëntatie en is geen juridisch advies. Raadpleeg bij twijfel een arbeidsrechtjurist of belastingadviseur.
